ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ> ΠΑΡΑΔΟΣΗ

ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΜΑΣ - ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΜΑΣ

Τον Απρίλη του 2000 ζητήσαμε από τα παιδιά, χωρισμένα κατά ομάδες ανά χωριό, να πάρουν συνεντεύξεις για να καταγράψουν ιστορικά στοιχεία, ήθη και έθιμα του τόπου τους.

ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΜΑΣ

Για τις μεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης, τα Χριστούγεννα, τη Μεγάλη Εβδομάδα και την Ανάσταση καταγράψαμε τα έθιμα, τα κάλαντα, τις συνταγές μαγειρικής των γιορτών. Κατά την επίσκεψη των ξένων εκπαιδευτικών στο σχολείο μας το Μάιο του 2000 λίγο μετά το Πάσχα, οι μαθητές δραματοποίησαν έθιμα της Σαρακοστής και του Πάσχα και ετοίμασαν Σαρακοστιανά εδέσματα.

Τη σχολική χρονιά 2000-2001 η Γ' τάξη στο μάθημα των θρησκευτικών ετοίμασε Εορτολόγιο. Οι μαθητές κατέγραψαν τα έθιμα και την κουζίνα της ημέρας της γιορτής τους.

Χέρσο - το τραπέζι των γιορτών
Η προετοιμασία άρχιζε τρεις μήνες πριν τα Χριστούγεννα όταν αγοράζανε όλοι ένα μικρό γουρούνι και το αναθρέφανε μόνοι τους. Το σφάζανε τις παραμονές των γιορτών, το κρεμούσανε σ' ένα τσιγκέλι και το φυλούσανε σε ψυχρό μέρος για να διατηρείται το κρέας τους γιατί τότε δεν υπήρχαν ψυγεία. Με το κρέας μαγείρευαν όλη τη διάρκεια των γιορτών και συνόδευαν τα φαγητά με κόκκινο κρασί.

Χέρσο - η νηστεία του Πάσχα
Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, αρχή της νηστείας,γινόταν το εξής έθιμο. Ένα μέλος του σπιτιού, έβραζε ένα αυγό, το καθάριζε και το έδενε σε μία κλωστή. Στη συνέχεια, το γύριζε πάνω από τα μέλη της οικογένειας που ήταν καθισμένα γύρω γύρω. Όλοι προσπαθούσαν να το πιάσουν με το στόμα και χωρίς τη βοήθεια των χεριών. Από εκείνη τη βραδιά και μετά δεν τρώγαν αυγό μέχρι την Κυριακή του Πάσχα. (από την εργασία περιβαλλοντικής εκπαίδευσης)

Ηλιόλουστο - η ζωή τα παλιά χρόνια (της Δέσποινας Γρηγοριάδου)
Τα παλιά χρόνια το χωριό μου ήταν διαφορετικό. Τα σπίτια ήταν χαμηλά με λίγα δωμάτια και ήταν χτισμένα με πλινθιά. Οι σκεπές των σπιτιών δεν ήταν χτισμένες με κεραμίδια αλλά με καλάμια και λαμαρίνες. Το δάπεδο μέσα στα δωμάτια των σπιτιών δεν ήταν στρωμένο με πλακάκια αλλά με λασπόνερο. Τα παράθυρα των σπιτιών ήταν στενά και δεν έμπαινε μέσα στα σπίτια πολύ φως. Οι τοίχοι ήταν χτισμένοι με λάσπη. Τα σπίτια δεν ήταν χτισμένα με τάξη. Οι δρόμοι ήταν στενοί. Ύδρευση δεν υπήρχε. Νερό κουβαλούσαν οι γυναίκες από τα πηγάδια. Περπατούσαν 200-300 μέτρα για να πάνε στο πηγάδι. Για να πλένουν τα ρούχα οι γυναίκες κατέβαιναν στο ποτάμι. Για να γυαλίσουν τις κατσαρόλες και τα ταψιά τα έτριβαν με άμμο. Για να διασκεδάσουν οι άνθρωποι μαζεύονταν στα καφενεία ή σε αχυρώνες κι έκαναν χορούς με λύρα. Στο χωριό μου υπήρχε κοντά στο ποτάμι νερόμυλος όπου εκεί άλεθαν το σιτάρι για να το κάνουν μετά ψωμί.

Μεγάλη Στέρνα - έθιμα του γάμου (της Μιχαηλίδου Ελένης)
Όταν ο γαμπρός και ο κουμπάρος πάνε να πάρουν τη νύφη από το σπίτι τηςστην πόρτα της νύφης οι δικοί της κάνουν παζάρι με το γαμπρό και τον κουμπάρο. Αν δεν πληρώσει ο γαμπρός την κότα που του προσφέρουν δεν ανοίγουν την πόρτα. Μόλις πληρώσει και μπαίνουν μέσα, πληρώνουν και το παπούτσι της νύφης που το έχουν κρυμενο οι φίλες της. Μετά παίρνουν τη νύφη και πηγαίνουν στην εκκλησία. Στη διαδρομή χορεύει μπροστά το σόι της νύφης. Μετά τη στέψη χορεύει μπροστά το σόι του γαμπρού.

Μεγάλη Στέρνα - έθιμο της πρωτοχρονιάς
Το ξημέρωμα της πρωτοχρονιάς πριν βγεί ο ήλιος, οι γυναίκες πήγαιναν στις βρύσες του χωριού και άφηναν κάποιο γλύκισμα για να είναι γλυκός ο νέος χρόνος. Μετά παιρνανε το πρώτο νερό της χρονιάς και γυρίζανε στο σπίτι.

Κορομηλιά - (της Αθανασούλας Μαραπίδου)
Οι προπαππούδες μας ήρθαν από την Τσάλκα. Το χωριό λεγόταν Ηράκλεια και είχε λίγους κατοίκους και λίγα σπίτια. Οι κάτοικοι ζούσαν κυρίως από την κτηνοτροφία. Επειδή οι μετακινήσεις ήταν δύσκολες, ζούσαν δυσκολη ζωή.

Καλίνδρια - το έθιμο της Μπάμπως (Ντίνα Παπαϊωάννου, Γιώργος Τοπάλης, Πελαγία Τοπάλη)
Το έθιμο αυτό είναι της Ανατολικής Ρωμυλίας και το έφεραν από εκεί οι πρόγονοί μας. Γίνεται προς τιμήν της μαμής, της μεγάλης γυναίκας που ξεγεννούσε τα παιδιά. Στις 8 του Γενάρη γιορτάζουν οι γυναίκες. Όποιον άντρα βρούν στο δρόμο του ζητάνε να πληρώσει αλλοιώς του παίρνουν το σακάκι.
Οι άντρες πρέπει να μένουν στο σπίτι. Οι γυναίκες με συνοδεία μουσικών οργάνων χορεύοντας πηγαίνουν και παίρνουν την Μπάμπω από το σπίτι της, πηγαίνουν στο καφενείο και γλεντάνε.

Eλευθεροχώρι - Έθιμα ποντιακού γάμου (του Στέλιου Παντελίδη)
Ο ποντιακός γάμος αρχίζει το βράδυ του Σαββάτου, συνεχίζει ολόκληρη την Κυριακή με τραγούδια, χορούς, φαγοπότια και τελειώνει ξημερώματα της Δευτέρας. Το ' θύμισμαν' είναι τραγούδι και ταυτόχρονα χορός του γάμου. Ο χορός συγκροτείται με τρόπο αυστηρό. Είναι για τη νύφη ο πρώτος χορός μετά τη στέψη. Πρέπει να συμμετέχουν σε αυτόν οπωσδήποτε εφτά αντρόγυνα και ένα μόνο άτομο. 'Εφτά ζευγάρια και το τεκ'. Ο αριθμός 7 έχει ιστορική σημασία. Εφτά τα θαύματα του κόσμου, σε εφτά ημέρες έπλασε ο Θεός τον κόσμο, εφτά τα μυστήρια της εκκλησίας. Ανάμεσα στα ζευγάρια είναι και το νέο αντρόγυνο. Κάθε αντρόγυνο κρατάει αναμμένη λαμπάδα. Η λαμπάδα των νεονύμφων είναι μεγαλύτερη. Παραβρίσκεται και ο ιερέας που τους στεφάνωσε. Αυτός κηρύσσει την έναρξη του χορού, θυμιάζοντας τα ζευγάρια. Ψάλει πάνω στο ρυθμό του χορού που είναι αργός. Ο ιερέας αποχωρεί σιγά σιγά για να συνεχίσει την ιδιόρρυθμα ψαλμωδία του ο λυράρης. Ακολουθούν στίχοι με τους οποίους ο λαϊκός ποιητής επαινεί την αξιοσύνη της νύφης και της δίνει διάφορες συμβουλές. Ο λυράρης παίζοντας και τραγουδώντας γυροφέρνει μέσα στο χορό, που ο κύκλος διευρύνεται με τη συμμετοχή και άλλων προσώπων. Γονατίζει μπροστά στους νεόνυμφους και παίρνει φιλοδώρημα από όλα τα ζευγάρια. Ο τελευταίος χορός είναι το ' κοτσαγγέλ', οδοιπορικός.Η συντροφιά του γαμπρού παρέα με τους συγγενείς της νύφης, με το λυράρη μπροστά, χορεύοντας και τραγουδώντας, επισκέπτονται την αυγή της Δευτέρας συγγενικά σπίτια και κλέβουν από το καθένα μια κότα. Με τις κότες αυτές γίνεται το τελευταίο γεύμα και τελειώνει ο γάμος.

Ελευθεροχώρι (Γεωργία και Βιβή Κεμανίδου)
Το 1922 οι Έλληνες ενός χωριού του Πόντου, ξεκίνησαν για την Ελλάδα. Έφτασαν σε έναν ερημωμένο τόπο που είχε μόνο ένα πηγάδι και μια εκκλησία. Στην αρχή έχτισαν καλύβες και μετά αρχισαν να χτίζουν σπίτια με λάσπη, άχυρα και νερό. Έδωσαν στο χωριό το όνομα Γενί Καιέ, ονομα τούρκικο αφού τότε μιλούσαν Τούρκικα. Οι γριές κάθονταν στα σκαμνιά και αναπολούσαν τις χαμένες πατρίδες...

Η κυρα-Σαρακοστή
Σαρακοστή λέμε τις 40 μέρες πριν από την Κυριακή του Πάσχα. Από πολύ παλιά υπάρχει η συνήθεια να νηστεύουμε, για να μιμηθούμε τη νηστεία που έκανε ο Χριστός στην έρημο.Η Σαρακοστή περνά αργά γι' αυτούς που νηστεύουν, ιδίως τις τελευταίες μέρες. Έτσι, επειδή παλιά δεν είχαν τα σημερινά ημερολόγια για να μετρούν το πέρασμα της νηστείας,έφτιαχναν ένα μετρητάρι.Έπαιρναν δηλαδή ένα χαρτί και ζωγράφιζαν τη Σαρακοστή σαν μια καλόγρια, την Κυρα-Σαρακοστή. Δεν της έβαζαν στόμα γιατί αντιπροσώπευε τη νηστεία. Τα χέρια της ήταν σταυρωμένα από τις πολλές προσευχές. Και είχε εφτά πόδια, ένα για κάθε βδομάδα της Σαρακοστής. Με το ψαλίδι κόβανε την κυρα-Σαρακοστή και την κρεμούσαν στον τοίχο. Κάθε Σάββατο της έκοβαν ένα πόδι. Το τελευταίο πόδι το κόβανε το Μεγάλο Σάββατο και το βάζανε μέσα σ' ένα ξερό σύκο. Αυτό το σύκο το ανακατεύαν με τ' άλλα και όποιος το έβρισκε, λέγανε ότι θα του έφερνε γούρι.
Ακόμα κι αν δε νηστεύετε, μπορείτε να φτιάξετε κι εσείς αυτό το μετρητάρι της κυρα-Σαρακοστής. για να μετρήσετε τις μέρες μέχρι το Πάσχα.